Sunday, April 16, 2006

TANZANIA TUNAWEZA KUJIFUNZA NINI KUTOKA KWA NCHI ZINAZOJULIKANA KAMA CHUI WA ASIA YA MASHARIKI(EAST ASIAN TIGERS)?

Tanzania ni chi maskini sana kwa mujibu wa vigezo vya Shirika la fedha ulimwenguni(IMF) na benki ya dunia, lakini umaskini wa nchi hii si wa ukosefu wa rasilimali bali kimsingi ni umaskini unaosababishwa na kutokuwa na viongozi wenye visheni na pia wananchi wenyewe kutokujua kuwa wanaweza kuufanya umaskini kuwa historia.

Ukiangalia baadhi ya nchi ambazo wakati Tanganyika inapata uhuru wake mwaka 1961,maendeleo ya nchi hizo yalikuwa kimsingi sawa na Tanganyika, nchi hizo kama vile Korea Kusini, Hong kong,Singapore na Taiwan, swali la msingi la kujiuliza ni kwa sababu gani nchi hizo zimeweza kupiga hatua kubwa sana kimaendeleo? Je Tanzania tunaweza kujifunza nini?

Kwanza ni mkazo katika elimu,nchi hizi ziliweka sana mkazo mkubwa katika kuwekeza katika sekta ya elimu, kwa mfano mpaka mwaka 1980 kulikuwa na wanafunzi wanaohitimu vyuo vikuu katika fani ya uhandisi nchini Korea Kusini ambao idadi yao ni sawa ukijumlisha wahitimu wa nchi za Ujerumani,Sweden na Ufaransa kwa pamoja!

Pia nchi hizo hazikukazania wingi tu wa wahitimu bali ubora ulitiliwa sana mkazo kiasi kwamba wanafunzi wa Korea Kusini na wa kutoka nchi nyingine hizi kama Singapore, Hong kong,na Taiwan ni bora kuliko wanafunzi wa Marekani katika masomo ya hisabati(mathematics) na Sayansi, sasa sisi kama Taifa tuna mikakati gani ya kufanya ili kuongeza idadi ya wanafunzi wa vyuo vikuu wakati huo huo tukihakikisha ubora wa wahitimu wetu wanaohitimu katika vyuo vikuu na elimu ya juu pasipo kusahau elimu ya sekondari na msingi.

Kwa kufanya hivyo tunaweza kupiga hatua kubwa sana katika maendeleo,kama kweli tumeamua kuufanya umaskini kuwa historia hatuna budi kuwekeza katika elimu na hakuna njia ya mkato, dunia ya sasa iliyo jaa ushindani inahitaji watu walio elimika kwa kiwango cha kimataifa na ukizingatia dunia ya sasa ambayo haitambui mipaka ya nchi umuhimu wa ubora unakuwa na nguvu zaidi.

Ni jukumu la serikali iliyoko madarakani hivi sasa kuhakikisha kuwa vijana wengi kadri inavyowezekana wanapata nafasi za kusoma, hivyo hivyo mwananchi mmoja mmoja na katika makundi kuhakikisha kuwa elimu inakuwa ndiyo kipaumbele chetu, kama tunaweza kuchangia michango mikubwa katika harusi kwanini tusikinusuru kizazi na nchi yetu kwa kuchangia ujenzi wa shule na vyuo?

Inawezekana kabisa kupiga maendeleo makubwa iwapo wananchi watahamasishwa kufanya hivyo, kama wenzetu wameweza kwa nini sisi tushindwe? Wakati ni huu wa kuibadili Tanzania na kamwe tusitarajie miujiza.

Pili ni uwekaji wa hakiba(a high savings level) hususan katika miaka ya 1960s na 1970s serikali za nchi zilizotajwa hapo juu ziliweza na kufanyikiwa kuwahimiza sana wananchi wao kuweka hakiba ya fedha zao na kuwazuia kutowekeza nje ya nchi, pia nchi hizo zilipunguza uagizaji wa bidhaa toka nje ya nchi na kuweka kodi kubwa kwa bidhaa za kulika(consumers goods),wananchi waliweka pesa zao benki na benki zilitumia pesa hizo kukopesha kwa kutoza riba ndogo kwa ajili ya uwekezaji katika uzarishaji na biashara,

Kutokana na sababu hiyo inahitajika jitihada kubwa sana kuwawezesha watanzania kuwa na utamaduni wa kuweka pesa benki kwani ni watanzania wachache sana wenye desturi ya kutunza pesa zao benki, sababu inayotolewa ya kipato kidogo si sababu ya msingi kwani watu hao hao wanaodai kuwa vipato vyao ni vidogo utawakuta wanaendesha magari ya kifahari,kunywa pombe na starehe nyingine nyingi za kuonyeshana ufahari n.k. hizo zote ni dalili za ukosefu wa utamaduni wa kuweka akiba benki, watazania walio wengi wanapenda kuiga utamaduni wa kimareakni wa kutumia hata kama ni kuingia madeni!

Katika hali kama hii nchi haiwezi kupiga maendeleo makubwa, kinachotakiwa siyo lazima uweke pesa nyigi kwa mkupuo, kwani waenga walisema kuwa ndoo ndoo si chururu au haba na haba ujaza kibaba hizo ni methali zenye kuimiza utamaduni wa kuweka hakiba,

Ni jambo la kusikitisha kuona kuwa hata wafanyabishara wetu hawana utamaduni mkubwa wa kuweka pesa benki matokeo yake ni kusikia majambazi yamevamia na kuiba mamilioni ya fedha majumbani

Si wafanyabiashara tu bali hata viongozi wetu hawana tabia ya kuweka pesa benki ndiyo maana wakati wagombea urais,ubunge hata udiwani walikuwa wanatumia pesa tasilimu wakati wakiwasilisha michango/ada ya kuchukua fomu, kwa mfano katika ccm wagombea urais walitakiwa kulipa milioni moja kama ada na zilitolewa pesa tasilimu hicho ni kielelezo cha kutokuwa na utamaduni wa kutumia benki na hii si kwa ccm tu bali vyama vyote havikuwa vinatumia benki kupokea michango au ada kama hizo, hii inaonyesha jinsi tatizo la kutotumia benki lilivyo kubwa .

Katika biashara ya benki pesa zinazotolewa kama mikopo uwa ni amana za wateja wengine, natambua kuwa kuna amana za makampuni lakini hiyo haiondoi umuhimu wa amana za watu binafsi,sasa unatarajia nini ikiwa watu watakuwa hawana utamaduni wa kuweka pesa benki? Matokeo yake ni kuwa na amana kidogo katika benki na kusababisha riba kuwa kubwa kwa kuwa wanaotaka kukopa ni wengi kuliko pesa zinazowekwa na wateja pamoja na kuwa kuna sababu nyingine zinazosababisha riba kuwa kubwa ikiwepo mfumuko wa bei na hatari inayoambatana na mkop(risk)

Kama kweli tunataka maendeleo ni vyema vikwazo vyote vinavyosababisha wananchi wasiweke pesa zao benki vipunguzwe kama siyo kuondolewa kabisa,

Tatu ukiangalia ulali wa biashara(balance of trade) ni hasi,tuna agiza bidhaa nyingi kuliko zinazopelekwa nje, matokeo yake ni kutumia fedha nyingi za kigeni, na wakati huo huo ni kuimarisha viwanda vya nchi nyingine na kuongeza ajira katika nchi za nje, kwahiyo jitihada kubwa inabidi zifanyike kubadili hali hiyo .

Pia ukiangalia bidhaa zinazoingizwa nchini ni bidhaa za ulaji na siyo za uzarishaji kama vile mashine na mitambo ya kuzarisha mali, kwahiyo ni vyema tukaimarisha viwanda vya ndani ambavyo vatazarisha mali zitakazoweza kutumika hapa nchini na ziada kupelekwa nje na kuingiza pesa za kigeni tunaweza kulinda viwanda vyetu kwa kuweka kodi kubwa na hii itasaida pia kulikinga taifa letu lisiwe dampo ya bidhaa toka nje


Nne ni kujikita katika uuzaji wa bdhaa nje ya nchi, nchi hizi zilifanyikiwa sana kuweka mikakati mahususi ya kuziwezesha kuuza bidhaa nje ya nchi(export- driven) serikali za nchi hizo zinafanya kila liwezakanalo kusaidia viwanda kuuza bidhaa nje ya nchi zinazozarishwa nchini mwao, kwa mfano mameneja na wafanyakazi wanafundishwa kuzarisha bidhaa zinahitajika katika soko la nje na thamani ya pesa ya nchi hizi inawekwa chini ili kuziwezesha bidhaa zao kuweza kuuzwa kwa bei ya chini nje na hivyo kupunguza au kuua ushindani katika soko la kimataifa, kwa muda mrefu pesa ya Tanzania yaani shilingi imekuwa ikishuka thamani lakini kwa bahati mbaya sana hatujaweza kunufaika na kushuka huko kwa kuwa nchi haina bidhaa nyingi za kuweza kuuza nje ya nchi.

Tanzania ina nafasi nzuri sana kuweza kufanya hivyo ,kwanza jiogorafia ya nchi inaiweka katika nafasi nzuri, nchi yetu imepakana na nchi zisizo pungua nane, pia tuna bahari na bandari ambayo ni kiungo kikubwa katika usafirishaji wa biashara za kimataifa.

Jitihada zinazoendelea za kuimarisha na kujenga maeneo mahususi kwa ajili ya uzarishaji(epz – economic processing zone na sez-special economic zone) inapidi zifanyike kwa nguvu na kasi kubwa kwani ndiyo ukombozi wa uchumi wetu kwa kufanya hivyo tunaweza kutumia nafasi yetu ya kujogorafia vizuri.

Masoko ya Umoja wa nchi za kusini mwa Afrika(SADC) na Afika mashariki(EAC), soko nafuu la Amerika(AGOA), soko nafuu la ulaya ambapo Tanzania inaruhusiwa kuuza ulaya bidhaa aina zote ukiacha silaha n.k

Hayo ni baadhi ya mambo ya msingi ambayo yanatakiwa kufanyika ili kweli kuwa na Tanzania ya neema,Makala hii iliwahi kutoka katika gazeti la Tanzania daima
imeandaliwa na innokahwa@yahoo.com
Tel 0744 292718

0 Comments:

Post a Comment

<< Home